Pałeczka krztuśca (Bordetella pertussis) – mała tlenowa pałeczka Gram ujemna, będąca czynnikiem etiologicznym krztuśca.

Morfologia i profil biochemiczny Bakteria barwi się Gram-ujemnie, przy czym bieguny komórek wybarwiają się znacznie intensywniej (metachromazja). W organizmie wytwarza otoczkę. Nie wykazuje zdolności ruchu.

Bordetella pertussis nie wytwarza mocznika, indolu ani H2S; nie rozkłada glukozy. Profil biochemiczny pozwala na różnicowanie w obrębie rodzaju. Pałeczka krztuśca wytwarza katalazę oraz ma zdolność do hemolizy krwi.

Czynniki zjadliwości Czynnikami zjadliwości bakterii są: adhezyny, LPS, czynnik zwiększający limfocytozę oraz toksyny (krztuściowa, tchawicza oraz podobna do cyklazy adenylowej). Uważa się, że zjadliwość poszczególnych szczepów bezpośrednio zależy od wytwarzania przez nie toksyn.

Diagnostyka We krwi obserwuje się leukocytozę z przewagą limfocytów.

Diagnostyka mikrobiologiczna opiera się na analizie próbek plwociny. Jej zebranie nie jest proste, ponieważ podczas pobierania materiału wymazówką występują silne napady kaszlu.