Państwa te od samego początku odzyskania niepodległości w latach 90. zmagają się z licznymi problemami politycznymi i gospodarczymi, co potęguje obawy UE o ich wpływ na bezpieczeństwo i stabilność Europy. Fakt ten stanowi jedną z przyczyn zdefiniowania przez UE jej strategii wobec krajów Europy Wschodniej.Polska w Unii Europejskiej. Nowe wyzwania - Komisja Europejska Przedstawicielstwo w Polsce Warszawa 2018
Rola Polski Polska od samego początku zawiązania stosunków dyplomatycznych ze Wspólnotami była postrzegana jako jeden z twórców strategii wobec Wschodu, co wynikało z jej historycznych doświadczeń, położenia geograficznego i interesów. Początków gotowości do wniesienia wkładu w ten obszar upatruje się w deklaracji Geremka z 1998 wystąpieniu otwierającym negocjacje akcesyjne. W 2001 r. MSZ opublikowało raport polecający współpracę z przyszłymi wschodnimi sąsiadami.
Bardziej szczegółowe stanowisko zostało opisane w specjalnym dokumencie z 2002 roku. Polska zaproponowała utworzenie nowego, autonomicznego wymiaru wschodniego UE, który działałby w celu dialogu politycznego, wsparcia transformacji ustrojowej i demokracji, współpracy w obszarze handlu, sądownictwa. Główną rolę w tym procesie miała odgrywać Ukraina, która w przyszłości mogłaby stać się jednym z państw członkowskich Unii.