Zmienna sterująca pętlą (nazywana także zmienną kontrolną) to zmienna stosowana w określonym języku programowania, tworzona i używana do sterowania wykonaniem instrukcji iteracyjnejMichael Marcotty, Henry Ledgord, W kręgu języków programowania, tłumaczenie: Krystyna Jerzykiewicz, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1980, Seria: Biblioteka Inżynierii Oprogramowania, John E. Nicholls, Struktura języków programowania, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1980, Seria: Informatyka, .
Zmienna sterująca przyjmuje kolejne wartości z pewnego zdefiniowanego zakresu. W wielu językach programowania składnia danego języka jest tak skonstruowana, że przy przejściu do kolejnej iteracji następuje automatyczne nadanie nowej wartości zmiennej sterującej (nie wyrażone jawnie w kodzie źródłowym;