Nikołaj Patolicziew, biał. Мікалай Патолічаў, ros. Никола́й Семёнович Пато́личев (ur. w Zolinie koło Niżnego Nowgorodu, zm. 1 grudnia 1989 w Moskwie) – radziecki działacz partyjny, I sekretarz Komunistycznej Partii Białorusi (1950–1956), minister handlu zagranicznego ZSRR (1958–1985).
Życiorys Wstąpił do WKP(b) w 1928 roku, od 1939 roku był zastępcą członka KC WKP(b) i jego członkiem w latach 1941–1986. Był deputowanym Rady Najwyższej ZSRR (od I do XI kadencji).
W latach 1939–1941 pełnił funkcję I sekretarza Jarosławskiego, od 1941 do 1946 roku Czelabińskiego, a od 1947 do 1950 roku rostowskiego obkomu (komitetu obwodowego) WKP(b). W latach 1946–1947 był sekretarzem KC WKP(b) wybranym na miejsce G. Malenkowa.
Od 1956 do 1958 roku pełnił urząd pierwszego wiceministra spraw zagranicznych ZSRR, a od 1958 do 1985 roku ministra handlu zagranicznego ZSRR. Od 24 maja 1958 do 4 lutego 1960 był sekretarzem generalnym Układu Warszawskiego.