Podstawa prawna W 2012 znaczna część przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych, w tym monopol Polskiego Związku Działkowców na zakładanie ogródków działkowych, obowiązek zrzeszania się działkowców w PZD, zwolnienie PZD z opłat i podatków i obowiązek przekazywania mu ziemi przez samorządy, została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z KonstytucjąWyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. sygn. akt K 8/10 ().. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego zakwestionowane przepisy ustawy z 2005 roku miały utracić moc obowiązującą 21 stycznia 2014, z wyjątkiem art. 10, który utracił moc 20 lipca 2012.
Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego było impulsem do stworzenia nowego aktu prawnego, będącego podstawą funkcjonowania rodzinnych ogrodów działkowych. Nowa ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych weszła w życie 19 stycznia 2014 roku, derogując ustawę z 2005 rokuUstawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych ().. Zgodnie z nią rodzinne ogrody działkowe są prowadzone przez stowarzyszenia ogrodowe. W taką organizację przekształcił się także Polski Związek Działkowców.
Kwestię ogrodów działkowych oprócz dwóch wyżej wspomnianych ustaw regulowały wcześniej jeszcze kolejno: