Abu Hanifa (arab. أبو حنيفة; ur. 699 w Kufie, zm. 767 w Bagdadzie) – muzułmański teolog i prawnik, eponimiczny twórca hanafickiej szkoły prawa, często nazywany „Wielkim Imamem”S. H. Nasr (1975), "The religious sciences", in R.N. Frye, The Cambridge History of Iran, Volume 4, Cambridge University Press. pg 474: "Abū Ḥanīfah, who is often called the "great imam" (al-Imam al-'Azam) was Persian.
Najprawdopodobniej jego rodzina wywodziła się z Iranu. W zasadzie przez całe życie mieszkający w Kufie Abu Hanifa był bogatym kupcem handlującym brokatem, który wolny czas poświęcił nauce prawa i teologii. Uważa się go za jednego z najważniejszych przedstawicieli wczesnego kalamu, lub wręcz za jego twórcę. W teologii wiąże się go z murdżyizmem, chociaż on sam otwarcie zaprzeczał swojej afiliacji do tego kierunku. Niemniej wyznawał typowo murdżyicką ideę zgodnie z którą grzesznik nie przestaje być wierzącym muzułmaninem. Poza tym podobnie jak murdżyici zaciekle zwalczał idee charydżyckie oraz mimo typowych dla mieszkańca Kufy sympatii proalidzkich odmawiał potępienia zarówno Abu Bakra, Umara, jak i nawet Usmana. M.in ze względu na ten ostatni fakt wiąże się go w pewnej mierze z powstałym za jego czasów zajdyzmem.