Nazwa tego procesu pojawiła się najpóźniej w latach 50., kiedy upowszechnił ją Fred Hoyle. Krytykowano jej dosłowne rozumienie, ponieważ proces ten znacząco różni się od wybuchów (eksplozji) rozumianych ściśle. Model ten doczekał się różnych wariantów – spekulowano o dokładnym przebiegu Wielkiego Wybuchu i o wcześniejszych wydarzeniach. Przykładowo: jedną z faz tego procesu mogła być inflacja kosmologiczna, zaproponowana w latach 80. przez Alana Gutha, na początku XXI wieku zaakceptowana przez większość kosmologów; powstały spekulatywne scenariusze bariogenezy, czyli kształtowania się nukleonów z plazmy kwarkowo-gluonowej, mające tłumaczyć rzadkość antymaterii; teorie wielkiej unifikacji twierdzą, że z powodu wysokiej temperatury zachodziła wtedy unifikacja przynajmniej części oddziaływań podstawowych – nie było wyraźnej różnicy między oddziaływaniem jądrowym silnym a siłami elektrosłabymi; hipotetyczna era Plancka mogła być rządzona zjawiskami kwantowograwitacyjnymi; być może także grawitacja była połączona z innymi oddziaływaniami – modele opisujące taką superunifikację, np. teoria strun, bywają nazywane teoriami wszystkiego; mogła mieć miejsce początkowa osobliwość czasoprzestrzenna, z której wyłoniła się sama czasoprzestrzeń.