Za ważniejszego twórcę, wykorzystującego tę technikę Sandauer uważa Paula Valéry’ego.

Za źródło autotematyzmu badacz uważa ironię romantyczną, natomiast jako najważniejszy nurt dla jego rozwoju wymienia dekadentyzm. Według Sandauera dekadencka niechęć do wyboru tematu, pustka, jałowość i niemożliwość samookreślenia się oraz przekonanie o twórczości jako źródle twórczości, powodowały, że tematem literackim stawało się samo tworzenie literatury.

Współczesne rozumienie terminu Współcześnie polemizuje się z zaproponowaną przez Sandauera genezą autotematyzmu, postrzegając je w szerszym niż dekadentyzm kontekście kulturowym. Wskazuje się m.in. na związek tego zjawiska z zakwestionowaniem w literaturze obiektywnego, niezależnego opisu i przejście od twórczości realistycznej do subiektywnej. Za istotne dla tej techniki uważa się również poczucie niewystarczalności dotychczasowych konwencji literackich, a tym samym skupienie uwagi czytelnika na sposobach tworzenia przez autora świata przedstawionego.