Oczywiście aby tak się stało, taki czyn muszą znamionować przesłanki właściwe dla jednego z ustawowych lub pozaustawowych kontratypów.
Okoliczność wyłączająca karalność natomiast jest to taka konstrukcja prawa, która powoduje, że czyn, który realizuje znamiona jednego z ustawowych typów rodzajowych przestępstwa, pozostaje przestępstwem, ale jedynie formalnie, bowiem zostaje wyłączona sankcja karna. Podmiot, który taki czyn nielegalny zrealizował, staje się sprawcą, natomiast nie podlega karze.
Kodeks karny nie odwołuje się do tej instytucji często, można jednak znaleźć kilka przykładów jej zastosowania. Dotyczy to m.in. instytucji czynnego żalu, przestępstwa poplecznictwa popełnionego przez osobę najbliższą wobec sprawcy przestępstwa oraz złożenia fałszywego zeznania w obawie przed odpowiedzialnością karną przez osobę nie wiedzącą o swoim prawie do odmowy zeznań.
Rodzaje kontratypów Podstawowe rodzaje działanie w ramach uprawnienia obrona konieczna stan wyższej konieczności
Inne rodzaje eksperyment dopuszczalne ryzyko sportowe (np.