mały|Arabski zapis imienia Muhammad ibn al-Hanafijja Muhammad ibn al-Hanafijja (637 - zm. 700/81 A.H.) – imam szyitów, pierwsza w historii islamu osoba w stosunku do której użyto tytułu mahdiego.
Muhammad był trzecim synem Alego, przy czym jego matką nie była Fatima, ale kobieta z plemienia Hanafitów, stąd jego przydomek „Ibn al-Hanafijja”. Szyici z głównego skupiska zwolenników tego ugrupowania, Kufy, zaczęli pokładać swoje nadzieje w osobie Muhammada, kiedy jego starszy brat, Husajn zginął w bitwie pod Karbalą w roku 680. W tym momencie żyjący w Medynie Muhammad stał się najstarszym żyjącym synem Alego.
Kiedy w roku 685 w Kufie wybuchło antyumajjadzkie powstanie pod przywództwem Al-Muchtara (zm. 687) ten ogłosił, że występuje w imieniu Muhammada Ibn al-Hanafijji, który jest prawowitym przywódcą wszystkich muzułmanów, „słusznie prowadzonym [przez Boga]” (al-Mahdī), imamem oraz kalifem. Termin „al-Mahdi”, który wówczas po raz pierwszy pojawił się pośród szyitów, nie miał jeszcze wtedy późniejszych eschatologicznych konotacji. Chodziło tu raczej o przeciwstawienie osoby Muhammada „niesłusznie prowadzonym” Umajjadom. Zwolennicy al-Muchtara przygotowali dla Muhammada tron udekorowany jedwabiem oraz brokatem, wokół którego tańczyli spodziewając się rychłego przybycia Mahdiego oraz z którego wygłaszano przepowiednie.