Michaił Nikoforowicz Katkow (; ur. w Moskwie, zm. tamże) – rosyjski dziennikarz, wydawca i działacz polityczny, uznawany za najbardziej wpływowego publicystę rosyjskiego drugiej połowy XIX wieku, inicjatora i twórcę nowoczesnego nacjonalizmu rosyjskiego.
Początki kariery Urodził się w rodzinie drobnego urzędnika. Osierocony wcześnie przez ojca, był wychowywany przez matkę, z pochodzenia Gruzinkę, cierpiąc niedostatek i upokorzenia. Pomimo tego studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Moskiewskiego, który ukończył w 1838.
Jako student uczestniczył w działalności tajnego kółka młodzieżowego Mikołaja Stankiewicza. Zbliżył się wtedy też do Wissariona Bielinskiego, Aleksandra Hercena i Michaiła Bakunina. Po zakończeniu studiów Katkow rozpoczął współpracę z redakcjami znanych periodyków o zabarwieniu liberalnym: „Moskowskij Nabludatiel” (1838–1839) i „Otieczestwiennyje Zapiski” (1839–1841). Następnie opuścił Rosję i studiował dwa lata na Uniwersytecie w Berlinie. W tym okresie zainteresował się ustrojem politycznym Anglii oraz zafascynował filozofią Schellinga i Hegla. W 1845 obronił pracę na Uniwersytecie Moskiewskim i został adiunktem przy katedrze filozofii. Kariery naukowej jednak nie zrobił i w latach pięćdziesiątych XIX wieku powrócił do publicystyki.