Nikodem Dyzma – polski film fabularny, komedia obyczajowa z 1956 w reżyserii Jana Rybkowskiego. Jest to pierwsza adaptacja powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza pt. Kariera Nikodema Dyzmy wydanej w roku 1932.
Okoliczności powstania mały|Ogłoszenie o premierze filmu w Życiu Warszawy W czasie stalinizmu powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza znajdowały się na indeksie cenzuryStanisław Adam Kondek: Papierowa rewolucja. Oficjalny obieg książek w Polsce w latach 1948-1955. Warszawa: Instytut Książki i Czytelnictwa. Biblioteka Narodowa, 1999. Pierwsze po przerwie wydanie Kariery Nikodema Dyzmy ukazało się w 1954 roku i było jednym z wydarzeń kulturalnych okresu odwilży, jaki nastąpił po śmierci Stalina.
Na fali zmian założony w 1955 roku Zespół Filmowy Rytm podjął się próby zekranizowania tej powieści. Film okazał się pierwszą polską produkcją, która zrywała z socrealistyczną praktyką przedstawiania okresu II Rzeczypospolitej wyłącznie w negatywny sposób.