Sporysz – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1934–1954Od 1 sierpnia 1934 do 28 września 1954 w województwie krakowskim (dzisiejsze woj. małopolskie). Siedzibą gminy był Sporysz (obecnie dzielnica Żywca), a w latach 1950–1954 – Żywiec.
Historia
Gmina zbiorowa Sporysz została utworzona 1 sierpnia 1934 roku w powiecie żywieckim w woj. krakowskim z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich: Czernichów, Isep, Międzybrodzie, Moszczanica, Oczków, Pewel Mała, Przyłęków, Sporysz, Świnna, Tresna, Trzebinia i Zadziele. 15 września gminy te przekształcono w 12 gromad (sołectw) gminy SporyszKrakowski Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 19, poz. 149.
Gmina miała nietypowy kształt. Składała się z dwóch części przedzielonych obszarem miasta Żywca:
część północna: Międzybrodzie, Czernichów, Tresna, Oczków, Zadziele i Moszczanica; część południowa: Sporysz, Isep, Trzebinia, Świnna, Przyłęków i Pewel Mała.
Pewel Mała stanowiła enklawę praktyczną gminy, wdzierającą się głęboko między gminy: Gilowice na północy i Jeleśnia na południu;