mały|Józef Brandt, Pospolite ruszenie u brodu, 1880 Pospolite ruszenie (łac. expeditio generalis) – powoływanie pod broń całej męskiej ludności państwa lub tylko pewnej części mieszkańców uprawnionej i zobowiązanej do tego rodzaju służby. Mobilizacja pospolitego ruszenia była powszechnym sposobem prowadzenia wojny w średniowiecznej Europie i innych rejonach świata przed wprowadzeniem armii zawodowych – zaciężnych lub z poboru. Członkowie pospolitego ruszenia zobowiązani byli sami dbać o swoje wyposażenie i uzbrojenie – regulowały to osobne przepisy.
W Polsce mały|Chorągiew pospolitego ruszenia powiatu grodzieńskiego z 1619 roku Pospolite ruszenie w Polsce miało charakter milicji szlacheckiej. Podstawą tej średniowiecznej instytucji był obowiązek służby w nim w razie zagrożenia kraju z tytułu posiadanych dóbr ziemskich. Od 1454 roku powołanie pospolitego ruszenia wymagało zgody sejmików ziemskich, a od 1493 roku sejmu walnegoArtykuły henrykowskie w p. 4 stanowiły O wojnie albo ruszeniu pospolitym nic zaczynać nie mamy, mimo pozwolenie Sejmowe wszech Stanów.... W Koronie pospolite ruszenie podlegało rozkazom króla, w Wielkim Księstwie Litewskim hetmanaDiana Konieczna, Ustrój i funkcjonowanie sejmiku brzeskolitewskiego w latach 1565–1763, Warszawa 2013, s.