thumb|250px|Obraz przedstawiający inicjację masońską Inicjacja występuje w następujących znaczeniach: rozpoczęcie czynności, procesu działania (zob. inicjalizacja) ceremonia przyjęcia nowego członka obrzęd przejścia na kolejny, wyższy poziom wtajemniczenia, inicjacja seksualna – rozpoczęcie współżycia, obcowania płciowego.
Często inicjacja jest zrytualizowana i towarzyszy jej odpowiednia ceremonia. Jest tak zwłaszcza w przypadku, kiedy inicjowany wstępuje do jakiegoś zakonu lub tajnego stowarzyszenia, co oznacza wtajemniczenie w sekretne doktryny czy misteria starożytne.
W przypadku inicjacji mistycznych jest to nie tylko uhonorowanie i uznanie członkostwa, ale często również nadnaturalny przekaz wiedzy, stanu uświęcenia lub nadzwyczajnych zdolności i mocy. Człowiekowi nieinicjowanemu (a często nawet inicjowanemu) trudno jest potwierdzić realność takiego nadnaturalnego przekazu, sceptycy zaś uznają go za oszustwo lub (auto)sugestię.
Obrzezanie jest jednym z przykładów obrządku inicjacyjnego o długiej historii.
Chrzescijaństwo W kościołach chrześcijańskich, w tym w Kościele Katolickim rytem inicjacyjnym jest sakrament chrztu, zaś okresem inicjacyjnym — katechumenat. Jest to inicjacja chrześcijańska – wprowadzanie ochrzczonych dzieci w życie wiary.