Sąd opiekuńczy wszczyna postępowanie (na podstawie zawiadomienia szpitala oraz na wniosek) w przedmiocie istnienia lub braku podstaw do przyjęcia osoby do szpitala bez jej zgody.
Do szpitala psychiatrycznego może być również przyjęta, bez jej zgody, osoba chora psychicznie: jeśli jej zachowanie wskazuje, że poza szpitalem stan jej zdrowia psychicznego się pogorszy lub jeśli jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i zasadne jest przewidywać, że pobyt w szpitalu przyniesie poprawę jej stanu zdrowia.
Ustawa dozwala leczenie przymusowe osoby przyjętej bez zgody w celu usunięcia zaburzenia, które spowodowało przyjęcie do szpitala. Lekarz ma obowiązek w takim przypadku informowania pacjenta o planowanym postępowaniu. Leczenie o podwyższonym ryzyku wymaga jednak zawsze zgody pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego.
O wypisaniu ze szpitala osoby leczonej bez zgody decyduje ordynator, jeśli uzna, że ustały przyczyny przyjęcia. Osoba leczona dobrowolnie w szpitalu może złożyć wniosek o nakaz wypisania jej w dowolnej formie (art. 36 ust. 1 ustawy).
Żądanie wypisania może złożyć do ordynatora lub lekarza prowadzącego osoba leczona bez swojej zgody, jej przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewni w linii prostej oraz faktyczny opiekun (art. 36 ust. 2 ustawy).