Ze względu na mechanizm wyróżnia się trzy podstawowe deskryptory bólu: nocyceptywny, neuropatyczny i nocyplastyczny. Określenia te opisują mechanizmy uczestniczące w powstawaniu bólu i nie stanowią wzajemnie wykluczających się rozpoznań. U jednej osoby mogą współwystępować mechanizmy należące do więcej niż jednej z tych kategorii.
Ból a nocycepcja
Ból i nocycepcja są odrębnymi zjawiskami. IASP definiuje nocycepcję jako neuronalny proces kodowania bodźców szkodliwych. Nocyceptor jest natomiast wysoko progowym receptorem czuciowym obwodowego układu somatosensorycznego zdolnym do transdukcji i kodowania takich bodźców.
Nocycepcja może prowadzić do odpowiedzi autonomicznych, takich jak zmiany ciśnienia tętniczego, oraz do reakcji ruchowych i zachowań obronnych, takich jak odruch cofnięcia kończyny. Wystąpienie takich reakcji nie oznacza jednak samo w sobie świadomego doświadczenia bólu.