thumb|300px|Zarodkowanie bąbelków dwutlenku węgla dookoła ludzkiego palca.
Nukleacja, zarodkowanie – początkowy etap przemiany fazowej, podczas którego powstają w substancji niewielkie zarodki nowej fazy.
Ogólne informacje Nukleację dzieli się na: homogeniczną zwaną też spontaniczną – w której zarodki nukleacji powstają spontanicznie w czystej substancji na skutek fluktuacji gęstości substancji; heterogeniczną – w której pierwotnymi zarodkami nukleacji są zanieczyszczenia obecne w substancji lub np. drobne rysy na ściankach naczynia; heterogeniczną indukowaną – w której celowo wprowadza się do mającej się krystalizować substancji źródła nukleacji w postaci np. małego kryształu tej samej substancji, czynnika zaburzającego ośrodek np. promieniowanie, drgania.
Nukleacja to również proces powstawania i skupiania się, łączenia dyslokacji, pęknięć i małych cząstek w istniejącym materiale pod działaniem różnych czynników takich jak: zmienne naprężenie, zmiany temperatury.