W XIX wieku Łódź rozwijała się bardzo dynamicznie. Rozwój demograficzny był niewspółmierny z rozwojem terytorium miasta, dlatego napływająca ludność osiedlała się w okolicznych wsiach. Zabudowa tych nowych osiedli odbywała się w sposób chaotyczny, bez podstawowych mediów. Pod koniec XIX wieku i na początku XX z okolicznych wsi zaczęli tu przybywać masowo ludzie szukający pracy w łódzkich fabrykach. Bałuty zaczęły się lawinowo i chaotycznie rozwijać. Tuż przed przyłączeniem do Łodzi, w 1915 roku, liczba mieszkańców Bałut wynosiła 100 tysięcy. Ówcześnie była to największa wieś w Europie, znana jako robotnicza dzielnica biedy i fatalnych warunków sanitarnych.
Pierwotnie na historycznych Bałutach nie było największych łódzkich fabryk, choć znajdowało się tam kilka zakładów średniej wielkości, m. in. fabryka Samuela Abbego przy ul. Zgierskiej, czy fabryka Karola Buhlego przy Hipotecznej zatrudniająca w międzywojniu około 2000 robotników. Bałuty stanowiły przede wszystkim robotniczą dzielnicę mieszkaniową. Znaczną część społeczności Bałut stanowili Żydzi, najczęściej najbiedniejsi robotnicy i rzemieślnicy.