Występowanie i różnorodność Do 2011 roku opisano około 112 tysięcy gatunków współczesnych szczękoczułkopodobnych, w tym 1322 kikutnic i ponad 110,6 tysiąca pajęczaków. Ich faktyczna liczba jest jednak znacznie większa – współczesną faunę samych roztoczy szacuje się na około miliona gatunków. Ponadto liczny jest zapis kopalny – do 2008 roku opisano na jego podstawie 1952 gatunki wymarłe.

Szczękoczułkopodobne rozprzestrzenione są we wszystkich krainach zoogeograficznych, sięgając również za oba koła podbiegunowe. Pierwotnie były to zwierzęta słonowodne, ale 99% gatunków współczesnych jest lądowych. Niektóre gatunki są wtórnie wodne. Zamieszkują rozmaite siedliska, w szczególności roztocze dostosowały się dzięki miniaturyzacji do nisz niedostępnych dla innych stawonogów.

Systematyka i filogeneza Dominujący w 2020 pogląd na relacje współczesnych stawonogów Na monofiletyzm szczękoczułkopodobnych wskazują liczne molekularne analizy filogenetyczne przeprowadzone w XXI wieku. Ich morfologiczne apomorfie nie są jednak zbyt liczne, a jako główną wymienia się odnóża unerwione przez śródmóżdże wykształcone w formie szczękoczułków. We wcześniejszych pracach szczękoczułkopodobne często uznawane były za parafiletyczne.