thumb|Gmach centrali NBP w Warszawie thumb|Plac Bankowy w Warszawie, po lewej budynek Banku Polskiego thumb|upright|Franciszek Ksawery Drucki Lubecki założyciel pierwszego polskiego banku centralnego thumb|upright|Władysław Grabski – autor planu reformy monetarnej w Rzeczypospolitej Polskiej Bankowość centralna w Polsce sięga 1828 roku. W różnych okresach dziejów różne instytucje pełniły na ziemiach polskich rolę banku centralnego.
Historia Bank Polski w Królestwie Polskim
Pierwszym polskim bankiem centralnym był Bank Polski działający w latach 1828–1885 w Królestwie Polskim, z siedzibą w Warszawie. Założony został przez księcia Ksawerego Druckiego Lubeckiego jako instytucja rządowa o własnej osobowości prawnej z prawem emisji banknotów. 1 stycznia 1886 został postawiony w stan likwidacji (zakończonej w 1894 roku), a jego majątek przejął Bank Państwowy Rosji.
Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa
Kolejną instytucją pełniącą funkcję banku centralnego była Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa powołana w 1916 r. przez władze niemieckie. Emitowała ona marki polskie w latach 1917–1923.