thumb|Płyta gramofonowa thumb|Odtwarzanie dźwięku z płyty na gramofonie przy użyciu igły Płyta gramofonowa (winylowa, analogowa) – zwykle okrągła płyta o średnicy do 30 cm z zapisanym analogowym nagraniem dźwiękowym w postaci spiralnego rowka.
Płyty gramofonowe były podstawowym środkiem rozpowszechniania nagrań muzycznych od końca wieku XIX do lat 80. XX w. Zostały zmarginalizowane przez zapis cyfrowy. Obecnie używane najczęściej przez audiofili oraz podczas scratch'owania.
Wykonywane z różnych materiałów, najczęściej ebonitu, szelaku lub poli(chlorku winylu) (stąd nazwa potoczna – winyl), a jako że najczęściej produkowano je w kolorze czarnym, stąd też inne nazwy potoczne: czarna płyta lub czarny krążek.
Chociaż w odtwarzaniu płyt dominują urządzenia z mechanicznymi igłami, to istnieją laserowe odtwarzacze, w przybliżeniu analogiczne w działaniu do odtwarzaczy płyt CD. Na płycie winylowej możliwe jest także zapisanie analogowego materiału wideo z analogowym dźwiękiem stereo i odtwarzanie go za pomocą igły, co zostało wynalezione w USA jako płyta CED w 1964 i wprowadzone na rynek w 1981 jako tańsza alternatywa dla VHSPeltz, James P. "RCA to Exit Videodisc Hardware Field" (AP story).