Żmuda (r. ż. Żmuda/Żmudowa, l. mn. Żmudowie) – polskie nazwisko noszone na początku lat 90. przez ok. 9 tysięcy osób, Etymologicznie wywodzi się od określeń: znój, trud, mozółSłownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, (red.) Kazimierz Rymut, PAN, Kraków 1992–1994
Etymologia nazwiska Po wprowadzeniu w 1807 roku Kodeksu Napoleona prawo do noszenia nazwiska otrzymały także stany chłopskie i mieszczańskie (oraz ludność żydowska). Według Jarosława ZawadzkiegoJarosław Maciej Zawadzki, 1000 najpopularniejszych nazwisk w Polsce, Warszawa 2002 nazwisko Żmuda pochodzi: od staropolskiego „Zmuda” z 1414 roku, co oznaczało: „gadułę, nudziarza, pleciugę i osobę marnująca czas”, od mieszkańca Żmudzi na Litwie, od miejscowości z rdzeniem Żmud - np. Żmudowo, Żmudówka, itp.
Podobnie znaczenie słowa Żmuda określa Kazimierz Rymut: „Nazwę osobową 'Żmuda' odnotowano na terenie Polski w 1631 roku”K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, T. I L-Ż, kraków 2001, s. 744
Demografia Zgodnie z serwisem heraldycznym nazwiskiem tym w Polsce na początku lat 90 XX w.