Służbę w Milicji Obywatelskiej rozpoczął w 1979 w ramach odbywania zasadniczej służby wojskowej, jako ochotnik w Batalionie Centralnego Podporządkowania, będącej częścią składową Zmotoryzowanych Odwodów Milicji Obywatelskiej (ZOMO). W latach 1980–1983 student-podchorąży Wyższej Szkoły Oficerskiej Milicji Obywatelskiej w Szczytnie, gdzie po ukończeniu pozostał jako nauczyciel akademicki zagadnień bezpieczeństwa ruchu drogowego. W 1984 został zatrudniony w Komendzie Głównej Milicji Obywatelskiej w Biurze Ruchu Drogowego, gdzie pracował m.in. jako inspektor, naczelnik wydziału, zastępca dyrektora i dyrektor Biura. W 1995 awansował na zastępcę komendanta głównego Policji Jerzego Stańczyka. 3 stycznia 1997 na wniosek ministra spraw wewnętrznych i administracji Leszka Millera, prezes Rady Ministrów Włodzimierz Cimoszewicz mianował Papałę komendantem głównym Policji w stopniu inspektora. Jako komendant został następnie awansowany na stopień policyjny nadinspektora Policji. Z funkcji komendanta głównego Policji został odwołany 29 stycznia 1998 przez ministra Janusza Tomaszewskiego.
Żonaty z Małgorzatą. Mieli córkę Natalię (ur.