Lata czterdzieste. Dyktanda – zbiór opowiadań Stanisława Lema po raz pierwszy wydany nakładem Wydawnictwa Literackiego w roku 2005 jako 33. tom (ostatni) „Dzieł zebranych” autora. Posłowie napisał Jerzy Jarzębski.
Antologia zawiera w większości niepublikowane poza czasopismami opowiadania napisane w latach 40., dwa rozdziały z powieści Czas nieutracony, dyktanda wymyślane dla siostrzeńca żony pisarza – Michała Zycha – oraz wiersze pisane w młodości.
W późniejszym wydaniu Dzieł wydawnictwa Agora młodzieńcze opowiadania (w tym brakujące w wydaniu Wydawnictwa Literackiego opowiadanie Siostra Barbara) i wiersze zawarto w tomie Człowiek z Marsa. Opowiadania młodzieńcze. Wiersze, zaś dyktanda w tomie Sknocony kryminał.
Spis utworów Proza: Operation Reinhardt (Czas nieutracony, część II – Wśród umarłych, 1949) V nad Londynem („Żołnierz Polski” 1947) Plan Anti-V („Co Tydzień Powieść” 1947) D-Day („Żołnierz Polski” 1947) KW-1 („Kuźnica” 1946) Obcy („Tygodnik Powszechny” 1946) Miasto atomowe („Żołnierz Polski” 1947) Człowiek z Hiroszimy („Żołnierz Polski” 1947) Koniec świata o ósmej („Co Tydzień Powieść” 1947, Dzienniki gwiazdowe 1957) Trust Twoich Marzeń („Co Tydzień Powieść” 1948) Historia o wysokim napięciu („Co Tydzień Powieść” 1948) Dyżur doktora Trzynieckiego (Czas nieutracony, część III – Powrót, 1950) Dzieje