Kaukaz (oryg. ukr. Кавказ) – poemat Tarasa Szewczenki napisany w 1845, zawarty w niepublikowanym za życia twórcy zbiorze Trzy lata.
Okoliczności powstania utworu Szewczenko poświęcił Kaukaz pamięci swojego przyjaciela Jakuba de Balmaine'a, malarza i oficera armii rosyjskiej, poległego w czasie walk na Kaukazie pod aułem Dargo. Podjęcie tematyki walki Imperium Rosyjskiego z powstaniami narodowymi ludów Kaukazu mogło mieć związek z popularnością tej problematyki w twórczości poetów identyfikujących się z ideami demokratycznymi lub narodowowyzwoleńczymi (Aleksander Puszkin, Michaił Lermontow, Aleksander Bestużew-Marlinski). Tezę tę może potwierdzać fakt, iż Szewczenko - za pośrednictwem swojego znajomego Sawicza - przekazał odpis wiersza Adamowi Mickiewiczowi.
Kaukaz stanowi równocześnie artystyczne dopełnienie napisanego rok wcześniej Snu, dodając do zawartych w nim gwałtownych wezwań do buntu lament nad losem narodów uciskanych przez Imperium Rosyjskie.