Wymowa utworu Nowizna jest w dużej mierze utworem satyrycznym; z jednej strony Turgieniew przedstawia w nim bardzo krytyczny obraz rosyjskiej szlachty, z drugiej strony w sposób prześmiewczy został ukazany również ruch narodnicki. Rosyjscy arystokraci to w powieści albo obłudnicy (Sypiagin), pozujący na liberałów, albo otwarci ultrakonserwatyści (Kałłomiejcew), dostrzegający wszędzie niebezpieczeństwo ze strony "jakobinów", pragnący jedynie szybkiej kariery w carskiej administracji. Z kolei narodnicy, choć pragnący dobra kraju i gotowi do wielu poświęceń, skazani są na porażkę – Nieżdanow to marzyciel, piszący wiersze, lecz niezdolny do porozumienia z idealizowanymi przezeń chłopami. Jego towarzyszka Fiokła Maszurina jest odrażająco brzydka, agitator Kiślakow odbywa niekończące się podróże po kraju, z których nic nie wynika, zaś inni ludzie, którzy wydają im się kandydatami na przyszłych aktywistów, nie rozumieją sensu walki. Całość kończy się zupełnym upadkiem planów Nieżdanowa i jego osobistą katastrofą. Jedynymi osobami, których działalność jest przedstawiona jako sensowna, są Marianna i Sołomin, pragnący przede wszystkim działać na rzecz edukacji ludu, "pracy u podstaw".