Reakcja Mannicha – reakcja chemiczna wprowadzania grupy aminometylowej do związków zawierających aktywny atom wodoru poprzez reakcję z formaldehydem i aminą. Może być katalizowana kwasowo lub zasadowo. Opublikowana została po raz pierwszy w roku 1912 przez Carla Mannicha i W. Kröschego.
thumb|center|450px|Reakcja Mannicha dla aminy II-rz., formaldehydu i związku karbonylowego zawierającego proton w pozycji α
Mechanizm i substraty Pierwszym etapem jest addycja aminy do formaldehydu, prowadząca do N-hydroksymetyloaminy. W środowisku kwaśnym związek ten ulega , z utworzeniem , którą dla niektórych amin można wydzielić. Następnym etapem jest atak nukleofila, po którym następuje regeneracja katalizatora kwasowego. Reakcja w tym wariancie przebiega według schematu:
thumb|center|600px|Mechanizm reakcji Mannicha katalizowanej kwasem. H:Nu oznacza formę nukleofila
Powstały produkt jest nazywany .