Zbrodnia w Łopatkach – seria zbiorowych egzekucji przeprowadzonych przez członków niemieckiego Selbstschutzu w nieczynnej kopalni piasku w pobliżu wsi Łopatki pod Wąbrzeźnem. W okresie od października do grudnia 1939 r. niemieccy okupanci zamordowali tam setki mieszkańców ziemi chełmińskiej, głównie przedstawicieli lokalnej inteligencji, jak również osoby aktywne społecznie i cieszące się poważaniem wśród polskiej społeczności. Zdaniem niektórych badaczy w Łopatkach mogło zginąć nawet do 2500 Polaków z powiatów wąbrzeskiego i sąsiednich.
Przejęcie władzy przez Selbstschutz Wąbrzeźno zostało zajęte przez oddziały Wehrmachtu 6 września 1939 r. W mieście i jego okolicach natychmiast uaktywnili się członkowie miejscowego Selbstschutzu – paramilitarnej formacji złożonej z przedstawicieli niemieckiej mniejszości narodowej, zamieszkującej przedwojenne terytorium Rzeczypospolitej. Selbstschutzmani z powiatu wąbrzeskiego podlegali organizacyjnie II. Inspektoratowi Selbstschutzu, który obejmował zasięgiem swego działania również powiaty: chełmiński, lipnowski i toruński. Siedziba inspektoratu znajdowała się w Płutowie, w dawnym dworze niemieckiego rodu Alvensleben, którego potomek – Ludolf-Hermann von Alvensleben – stał na czele pomorskiego Selbstschutzu. Szefem II.