Scenki przypominają sytuacje życiowe, ale ich nagromadzenie i karykaturalne przedstawienie zwracają uwagę na zasadniczą myśl, jaką autor zawarł w swoim dziele – zderzenie dwóch wizji świata i człowieka: nieokiełznaną radość życia, która nie pozwala myśleć o jego sensie i celu z jednej strony oraz ascetyzm o korzeniach średniowiecznych, ukazujący zbawienie jako cel życia, a potępiający radość ziemską. Zarówno pierwsza, jak i druga wizja posiadają wady. Karnawał wydaje się bezmyślną wegetacją, nastawioną jedynie na przyjemność, a Post ze swoją pogardą dla radości podszyty jest niekiedy hipokryzją i powierzchownością.
Obraz, przedstawiając spór światopoglądowy i społeczny, nawiązuje też do sprzeczności, jakie istnieją w samym człowieku odnośnie do jego dążeń, z których jedne są przyziemne, a inne wysublimowane i wzniosłe.
Nawiązania literackie Obraz Bruegla stał się inspiracją dla Jacka Kaczmarskiego, którego piosenka Wojna postu z karnawałem, będąc komentarzem do polskiej sytuacji społeczno-politycznej, jest też literackim opisem obrazu.