W XX wieku mały|200px|left|Prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew w Pustelni Optyńskiej Znaczenie Pustelni spadło na przełomie XIX i XX wieku, razem z ogólnym spadkiem religijności społeczeństwa rosyjskiego, zwłaszcza inteligencji. W związku z tym zamknięcie monasteru przez władze radzieckie w 1923 odbyło się bez większego rozgłosu. W budynkach skitu św. Jana Chrzciciela został rozmieszczony dom wypoczynkowy, zaś w głównej cerkwi – tartak. W latach 1939–1940 byli tu przetrzymywani polscy jeńcy wojenni, rozstrzelani następnie w Katyniu (tzw. Obóz jeniecki NKWD w Kozielsku). Monaster został zwrócony Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu dopiero w 1987. 3 czerwca 1988 po raz pierwszy po wieloletniej przerwie w soborze Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni odbyła się Święta Liturgia. W tym samym roku odbyła się kanonizacja św. Ambrożego z Optiny, zaś w dniach 26–27 czerwca 1996 – kolejnych trzynastu starców. W latach następnych monaster stopniowo odbudowywał dawne tradycje i odzyskiwał pozycję w życiu Cerkwi, jaką miał w XIX wieku.