thumb|Okolice Bydgoszczy na mapie Friedricha von Schröttera z 1796–1802 Brda nie skanalizowana, Wisła nie uregulowana, dopiero co wybudowany Kanał Bydgoski thumb|Panorama Bydgoszczy 1657 na podstawie sztychu szwedzkiego oficera Erika Dahlberga thumb|Bydgoszcz w 1800 opasana ciekami na podstawie planu por. Lindnera Historia Bydgoskiego Węzła Wodnego dotyczy przekształceń cieków łączących się w Bydgoszczy, dziejów prowadzenia na nich transportu wodnego oraz wykorzystania dla turystyki, sportu i rekreacji.
Historia geologiczna Układ węzłowy sieci wodnej w okolicy Bydgoszczy powstał w okresie zlodowacenia północnopolskiego. Funkcjonował w tym czasie równoleżnikowy szlak odpływu wód roztopowych i rzecznych na zachód w kierunku Morza Północnego. Wskutek erozji wód płynących ukształtowała się Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka. 12 tysięcy lat temu, gdy Pra-Wisła dokonała przełomu pod Fordonem, ustał przepływ wód na zachód, wobec czego pradolina na tym odcinku uległa zabagnieniu i zatorfieniu. W pobliżu zachodnich granic miasta utworzył się dział wód między dorzeczami Odry i Wisły. Dwie główne rzeki regionu: Brda i Noteć, należące do różnych dorzeczy, zbliżyły się w okolicy Bydgoszczy na odległość około 10 km, wykazując jednocześnie przeciwne kierunki odpływu.