Ludwik Gumplowicz (ur. 9 marca 1838 w Krakowie, zm. 19 sierpnia 1909 w Grazu) – polski socjolog i prawnik.

Rodzina i środowisko Dzieciństwo i młodość Ludwika upłynęły w Krakowie, który po powstaniu listopadowym stał się głównym centrum organizacji konspiracyjnych. Rozwijało się w nim, gdzie indziej stłumione, życie polityczne oraz kształtowały się nowe postawy młodego pokolenia, chociaż życie gospodarcze miasta słabło. Krwawe wydarzenia rzezi galicyjskiej pogłębiły przepaść międzystanową wewnątrz kraju i nienawiść do Austrii. Polityka germanizacyjna, która, jak mówił sam Gumplowicz, była „jednym z tych rysów charakterystycznych, które ciągną się przez całe dzieje Austrii jak czerwona nić”, rozpoczęta w 1796 roku, przerwana dzięki powstaniu Wolnego Miasta Krakowa, nasiliła się po 1846 roku. Równocześnie za życia Gumplowicza dokonała się wielka metamorfoza Krakowa i mieszkańców. Dorastało pokolenie zbuntowane przeciwko stosunkom panującym we wszystkich dziedzinach życia miasta i kraju. Pojawiły się nowe prądy społeczne i polityczne.