61–63 / 65–115..

Gminy zbiorowe zlikwidowano jesienią 1954, kiedy nowy format podziału administracyjnego kraju wprowadził (nowe) gromady z gromadzkimi radami narodowymi (GRN) jako organami władzy najniższego stopnia na wsi.. Na uwagę zasługuje, że nowe gromady były znacznie większe od dawnych gromad (składowych gmin), mogły obejmować nawet po kilkanaście starych gromad, natomiast nowe gromady były dużo mniejsze od dotychczasowych gmin zbiorowych..

Gminy (zbiorowe) przywrócono ponownie wraz z reformą 1 stycznia 1973., która zlikwidowała gromady i osiedla. Wprowadzono wówczas podział na 2366 gmin w miejsce 4315 zniesionych gromad. Gminy podzielono na sołectwa.

Niemcy W Niemczech, pojęcie gminy zbiorowej (niem. Samtgemeinde, dlnniem. Samtgemeen) występuje w organizacji gmin Dolnej Saksonii, np. gmina zbiorowa Elbmarsch.

Dawną formą (do 1945) gminy zbiorowej w Prusach był Amtsbezirk.

Przypisy Uchwała Nr XXI/72/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie białostockim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 stycznia 1973, Nr 1, Poz.