Druga część (księgi VIII-XV) – przeprowadzając właściwą sobie refleksję spekulatywną, Augustyn poszukiwał w niej niedoskonałej, ludzkiej wiedzy o Trójcy. Posłużył się do tego długą serią obrazów i analogii. W dalszym ciągu, analizował psychologiczną naturę człowieka, aby odnaleźć tam, drogą introspekcji, obraz Trójcy w ludzkiej duszy. Odwoływał się do Księgi Rodzaju 1,26-27, gdzie mowa jest o tym, że człowiek został stworzony na obraz i podobieństwo Boga. Doktor łaski wnioskował, że natura ludzka zatem w pewien sposób odzwierciedla wyciśniętą na nim boską pieczęć.
W księdze XV,3.5. Augustyn sam dokonał pewnego podsumowania poprzednich czternastu ksiąg.
Kwestia Filioque W księdze XV, 26.47 De Trinitate Augustyn podkreślił, że sam Ojciec jest źródłem pochodzenia zarówno Syna, jak i Ducha Świętego, a więc Syn nie jest przyczyną istnienia Ducha w tym samym sensie co Ojciec. Stąd Augustynowa koncepcja Filioque nie sprzeciwiała się monarchicznej roli Ojca.
Augustyn widział jednak konieczność ukazania udziału Syna w pochodzeniu Ducha w łonie Trójcy, ze względu na poglądy arian. Według biskupa Hippony należało mówić, że Duch pochodzi od Ojca i Syna – „od obu”, gdyż doktryna o Trójcy, w której pochodzenie Ducha od Ojca wykluczałaby Syna, dawałaby do rąk argument arianizmowi.