XVI wiek thumb|left|250x240px|Jan Łaski, organizator Polskiego Kościoła Ewangelicko-Reformowanego XVI wiek był okresem największego rozkwitu Reformacji w Polsce. Po 1540 roku zaczęły do Polski przenikać nauki szwajcarskich reformatorów – Huldrycha Zwingliego i Jana Kalwina. Pierwsze nabożeństwo reformowane w 1550 roku odprawił Jakub Sylwiusz w Pińczowie. Na obszarze Rzeczypospolitej ukształtowały się 3 odrębne Jednoty: Wielkopolska (głównie zbory braci czeskich), Małopolska i Litewska (na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego), tworzące luźną federacją poszczególnych zborów. W Krakowie działał prężny ośrodek humanistów kalwińskich. Szybko powstały zbory ewangelickie w dobrach magnackich, m.in.: Stadnickich, Szafrańców, Ossolińskich, Tarnowskich. Pierwszy synod protestancki odbył się w 1554 w Słomnikach pod Krakowem. W 1555 roku na synodzie w Koźminku zawiązano unię z braćmi czeskimi, która przetrwała dwa lata.