W tymże roku opublikował jeden z najgłośniejszych swoich esejów, Adam w raju.
Jego działalność stanowiła wyzwanie wobec tradycyjnej filozofii panującej na uczelniach Hiszpanii, przede wszystkim wobec spirytualizmu Krauzowskiego, który w połączeniu z wpływami Kościoła zamienił się w scholastyczne moralizatorstwo.
W dążeniu do całościowego spojrzenia tkwi zapewne źródło filozofii Ortegi y Gasseta, zwanej racjowitalizmem, która opiera się na dwóch kamieniach węgielnych: pierwszy to przekonanie, że istnieje tylko racjonalny sposób poznania rzeczy, a drugi – do rozstrzygnięcia pozostaje problem życia, w którym nasze własne, jednostkowe życie jest tylko fragmentem. Była to więc owa hiszpańskość przełożona na język filozofii. Pisał wiele: w 1911 r. studia o Freudzie, w 1913 r. o ideach Husserla, w 1917 r. o Schelerze, następnie wnikliwie rozprawy o Goethem, Kancie, w 1933 r. o Diltheyu. Dużo tłumaczył i sam organizował działalność translatorską i wydawniczą – zakładał pisma, kierował seriami wydawniczymi (sławna „Biblioteca de ideas del Siglo XX”).