Z tego powodu kod, który musi być szczególnie szybki oraz wydajny, może wymagać użycia języka niskiego poziomu, nawet jeżeli użycie wysokopoziomowego języka byłoby łatwiejsze. W wielu sytuacjach krytyczne części programu napisanego w języku wysokiego poziomu mogłyby być zakodowane ręcznie w asemblerze, co doprowadziłoby do szybszego, bardziej wydajnego lub po prostu niezawodnie funkcjonującego i zoptymalizowanego programu. Jednakże wraz ze zwiększającą się złożonością nowoczesnej architektury mikroprocesorów, dobrze stworzone kompilatory języków wysokiego poziomu częściej produkują kod porównywalny w wydajności do tego, który niskopoziomowi programiści są w stanie napisać ręcznie, a wyższy poziom abstrakcji może pozwolić na zastosowanie lepszych technik, z których wynikają lepsze ogólne wyniki, niż w ich niskopoziomowych odpowiednikach w konkretnych ustawieniach.

Istnieje również grupa języków wysokiego poziomu, które tworzone są jako całkowicie niezależne od architektury systemu komputerowego. Ułatwia to uruchamianie programów napisanych w takich językach w jakimkolwiek systemie operacyjnym, który ma odpowiednie wsparcie interpretera bądź kompilatora JIT (Just-In-Time – realizacja w czasie rzeczywistym).