Z tego względu dyskusja o odrębności języka śląskiego przeplata się z dyskusją o odrębności Ślązaków jako grupy etnicznej/narodowej i motywacje tożsamościowe odgrywają w nich szczególną rolę. Podobne dyskusje dotyczą lub dotyczyły w przeszłości wielu różnych społeczności, m.in. mołdawskiej (w relacji do języka rumuńskiego), macedońskiej (w relacji do języka bułgarskiego), luksemburskiej (w relacji do języka niemieckiego), słowackiej (w relacji do języka czeskiego), kaszubskiej (w relacji do języka polskiego), serbskiej/chorwackiej/bośniackiej/czarnogórskiej (w relacji do siebie nawzajem) czy szkockiej (w relacji do języka angielskiego).
Jednym ze sposobów definiowania odrębności językowej jest zaproponowana przez Heinza Klossa koncepcja Abstand- i Ausbausprachen, zgodnie z którą jedno kryterium stanowi odpowiednio duża odmienność od innych odmian językowych (Abstand = dystans), a drugie niezależny od niej stopień funkcjonalnego rozwoju danej odmiany (Ausbau = rozbudowa). Wokół tych dwóch kryteriów formułowana jest znaczna część argumentów zarówno za, jak i przeciwko samodzielności języka śląskiego.