W badaniach socjolingwistycznych śląski bywa rozpatrywany jako język kolateralny, a więc endogeniczna i autochtoniczna odmiana językowa związana z konkretnym terytorium, której użytkownicy mają silne poczucie odrębności regionalnej, blisko spokrewniona z językiem dominującym (w tym przypadku polskim), funkcjonująca obecnie w sytuacji powszechnej dyglosji z nim jako odmiana o niższym statusie, choć posiadająca również własny dorobek piśmienniczy i podlegająca procesom standaryzacji.
Zasięg występowania thumb|skala=1.3|Zasięg współczesnego występowania języka śląskiego na tle granic województwa śląskiego i opolskiego thumb|skala=1.3|Zmiany historycznego zasięgu śląszczyzny od XVIII do połowy XX wieku Wschodnia granica występowania mowy śląskiej utożsamiana jest zwykle z granicą Śląska jako krainy historyczno-geograficznej wyznaczaną przez rzeki Prosnę, Liswartę, Brynicę, Przemszę, Wisłę i Białą (Białkę) oraz linię przebiegającą w Beskidzie Śląskim przez Klimczok, Przełęcz Salmopolską, Baranią Górę i Przełęcz Koniakowską. Jest to granica umowna, wtórna wobec podziałów kulturowych i tożsamościowych.