Stanowią tam ważny element ichtiofauny.
Budowa thumb|Crenicichla lacustris thumb|Żaglowiec skalar (Pterophyllum scalare) thumb|Symphysodon Ciało zwykle krępe, lekko wygrzbiecone, bocznie spłaszczone, u poszczególnych gatunków przybiera różnorodne kształty od niskiego i wydłużonego (Crenicichla) po krótkie i bardzo wysokie (Pterophyllum) lub niemal koliste (Symphysodon). Zazwyczaj jest jaskrawo, często kontrastowo, ubarwione – szczególnie u samców odbywających gody.
Dołek węchowy otwiera się tylko jednym kanałem na powierzchnię skóry. Budowa aparatu gębowego jest wysoko rozwinięta – umożliwia wysuwanie szczęk. Występują w nim miażdżące lub rozdrabniające pokarm zęby gardłowe oraz rozłożone na szczękach zęby służące do chwytania. Kształt i układ zębów u poszczególnych gatunków jest bardzo zróżnicowany, związany z preferencjami pokarmowymi i strategią żerowania.