mały|260px|Bransoletka z opalem, mającym naturalną budowę periodyczną, dzięki której występuje zjawisko iryzacji mały|Jednowymiarowa, dwuwymiarowa i trójwymiarowa struktura fotoniczna Kryształ fotoniczny – optyczna nanostruktura o periodycznie zmieniającym się współczynniku załamania światła, która wpływa na ruch fotonów podobnie jak struktura krystaliczna półprzewodnika na ruch elektronów.
Kryształy fotoniczne występują w naturze lub mogą być wytwarzane sztucznie. W krysztale fotonicznym, podobnie jak w półprzewodniku może wystąpić fotoniczna przerwa zabroniona.
Kryształy fotoniczne zwykle wytwarzane są w laboratoriach, ale występują również w przyrodzie (na przykład opal). Koncepcja stworzenia kryształów fotonicznych powstała jednocześnie, w 1987, w dwóch ośrodkach badawczych na terenie Stanów Zjednoczonych. W pierwszym Eli Yablonovitch (Bell Communications Research w New Jersey) pracował nad materiałami dla tranzystorów fotonicznych i sformułował pojęcie „fotoniczna przerwa energetyczna” (ang. photonic bandgap). W tym samym czasie Sajeev John (Uniwersytet w Princeton) pracował nad zwiększeniem wydajności laserów stosowanych w telekomunikacji i odkrył tę samą przerwę. W 1991 Eli Yablonovith uzyskał pierwszy kryształ fotoniczny. W 1997 opracowana została masowa metoda wytwarzania kryształów (Shanhui Fan, John D.