Kozak Hołota, Duma o kozaku Hołocie (oryg. ukr. Дума про козака Голоту) – duma kozacka powstała najprawdopodobniej w okresie powstania Chmielnickiego.
Okres powstania Kozaka Hołoty jest kwestią niejasną. Zdaniem Mirosława Kasjana tematyka utworu nakazywałaby powiązać go z grupą najwcześniej powstałych dum kozackich, jednak jego stylistyka zbliża go do dzieł tego gatunku ułożonych w okresie powstania Chmielnickiego. W odróżnieniu od dum niewątpliwie starszych (Marusia z Bogusławia, Trzej bracia samarscy) utwór ten przepaja ironia, brak w nim natomiast liryzmu typowego dla wczesnych przykładów kozackiej poezji ludowejM. Kasjan, Na ciche wody, s.11. Za zaliczeniem go do dzieł nowszych przemawia również uboższe w porównaniu ze starszymi dumami słownictwo i zasób środków artystycznych tekstu, bliższe stylistyce tekstów powstających na Ukrainie od ok. połowy XVII stuleciaM. Kasjan, Na ciche wody, s.12.
Duma została po raz pierwszy spisana w 1684, stając się tym samym pierwszym utrwalonym w ten sposób przykładem epicko-lirycznej poezji kozackiej. W innym wariancie dzieło zostało spisane przez Pantelejmona Kulisza, który odnotował tekst dumy na podstawie śpiewu kobziarza Archipa Nykonenki ze wsi Orżycia (okolice Połtawy)M. Kasjan, Na ciche wody, s.165. Zapis z 1684 odnalazł w archiwum w Krakowie M. Woźniak w 1928.