Współczynnik ściśliwości gazu – bezwymiarowy parametr fizyczny wyrażający odchyłkę właściwości gazu rzeczywistego od gazu doskonałego.
W literaturze współczynnik ściśliwości gazu oznaczony jest standardowo symbolem Przyjęta z literatury anglojęzycznej nazwa współczynnik ściśliwości jest dość myląca i nie ma ona nic wspólnego ze ściśliwością gazu, ani z modułem wszechstronnego ściskania dla gazu oznaczanym zwykle symbolem c i zdefiniowanym jako
Definicja Dla gazu jednoskładnikowego o masie cząsteczkowej ciśnieniu temperaturze i gęstości współczynnik ściśliwości gazu zdefiniowany jest w sposób:
gdzie jest uniwersalną stała gazową.
Pochodzenie pojęcia Współczynnik ściśliwości gazu zawarty jest w technicznym równaniu stanu gazu rzeczywistego, które zapisać można w jednej z alternatywnych postaci:
lub
gdzie jest objętością gazu, a jest ilością moli tego gazu.
Przyjmuje się, że zarówno ciśnienie jak i temperatura gazu znajdują się powyżej ciśnienia i temperatury skraplania.
Współczynnik ściśliwości gazu wyraża odchyłkę zachowania się gazu rzeczywistego od własności gazu doskonałego.