Trockizm, którego twórcą był Lew Trocki, wyłonił się jako nurt dysydencki w ruchu komunistycznym po objęciu przez Stalina władzy w ZSRR. Krytykował on wiarę Stalina w doktrynie „socjalizmu w jednym kraju” i totalitarny system rządów, które ustanowił, argumentując, że ZSRR stał się zdegenerowanym państwem robotniczym, a później, że jego satelity (m.in. PRL) stały się zdeformowanymi państwami robotniczymi. Główną organizacją trockizmu była IV Międzynarodówka, choć doświadczyła ona licznych rozłamów i przegrupowań.
Konserwatywne grupy w ramach marksizmu-leninizmu, takie jak Komunistyczna Partia Grecji i Portugalska Partia Komunistyczna, popierają rewitalizację rządów w stylu sowieckim i wyznają klasyczną leninowską interpretację komunizmu. Komuniści reformowani (np. Cypryjska Postępowa Partia Ludzi Pracy), zachowują organizację na wzór sowiecki, ale zakładają udział społeczeństwa w rządzie, korzystanie z systemu rynkowego i akceptację polityki Nowej Lewicy. Maoizm, którego twórcą był lider Komunistycznej Partii Chin, Mao Zedong, rozwinął się jako alternatywna forma awangardyzmu w stylu marksistowsko-leninowskim, kładąca nacisk na antyimperializm.
Guevaryzm, to ideologia propagowana przez Che Guevarę i .