Machnowszczyzna (ukr. i ros. Махновщина, Machnowszczina) – parapaństwo istniejące w latach 1918–1921 w okresie wojny domowej w Rosji, kontrolowane przez Rewolucyjną Powstańczą Armię Ukrainy (RPAU). Znajdowało się między Dnieprem a Morzem Azowskim, na terenach guberni jekaterynosławskiej, części chersońskiej i taurydzkiej. Jego głównym ośrodkiem było Hulajpołe.
Machnowszczyzna powstała wraz z zajęciem Hulajpoła przez wojska RPAU 27 listopada 1918. W mieście, które stało się faktyczną stolicą terytorium, utworzono sztab powstańczy. Rosyjskie siły ruchu Białych pod dowództwem Antona Denikina zajęły część regionu i utworzyły Rząd Południoworosyjski w marcu 1920, w wyniku czego faktyczna stolica została chwilowo przeniesiona do Katerynosławia (dzisiejszy Dniepr). Pod koniec marca 1920 siły Denikina wycofały się z tego obszaru, wyparte przez Armię Czerwoną we współpracy z siłami Machny, których jednostki prowadziły partyzantkę za liniami sił rosyjskich. Machnowszczyzna została rozwiązana 28 sierpnia 1921, kiedy ciężko ranny Machno i 77 jego ludzi uciekło przez Rumunię, po tym jak siły bolszewickie dokonały egzekucji kilku ważnych urzędników. Resztki Armii Powstańczej walczyły do końca 1922.