Żelazny kaganek – powieść historyczna Dimityra Talewa, pierwsza część tetralogii, będącej szeroką panoramą losów mieszkańców Macedonii w ostatnich latach panowania tureckiego, aż po wydarzenia z przełomu XIX i XX w. Powieść została opublikowana w 1952 r.
Utwór został wpisany do kanonu literatury bułgarskiej 1878–1988Kanon literatury bułgarskiej 1878–1988..
Powieść przedstawia losy bułgarskiego rodu Głauszewów. Akcja powieści rozpoczyna się w połowie lat 30. XIX w. Stojan Głauszew, zabiwszy psa, który należał do lokalnego wielmoży tureckiego, w obawie przed jego gniewem decyduje się na ucieczkę ze wsi. Osiada w pobliskim mieście Prespa, gdzie poznaje Sułtanę, kobietę zaradną, silną i energiczną. Z ich związku rodzi się ośmioro dzieci, wśród nich Łazar i Katerina. Łazar Głauszew (w pol. przekładzie: Łazarz), cechami charakteru podobny jest do matki: bezkompromisowy i zdecydowany. Jako oczytany i oświecony człowiek, w zgodzie z duchem epoki, mocno angażuje się w walkę o niezależność rodzimej Cerkwi bułgarskiej. Aktywnie występuje przeciwko greckiej administracji cerkiewnej w Prespie, która narzuca język grecki jako obowiązujący podczas nabożeństw. Katarina Głauszewa (w pol. przekładzie: Katarzyna), siostra Łazara, w obronie uczucia występuje przeciwko własnej matce i wiąże się z rzeźbiarzem Rafe Klincze (w pol.