Charakter i recepcja utworu thumb|270px|Wojciech Kossak – Dwa miecze (ok. 1909) Powieść Kraszewskiego od początku nie zyskała popularności ani nawet szerszego odbioru: większego zainteresowania nie wzbudził jej prasowy pierwodruk, a wydanie książkowe wywołało stosunkowo słaby oddźwięk. Również późniejsze wydania nie wprowadziły tego utworu w szeroki obieg czytelniczy, gdy swą popularnością przytłumiła go już epicka wersja powieści Sienkiewicza. Przychylnego odbioru nie przysporzyła mu też odmienna koncepcja ideowo-historiozoficzna przyjęta przez autora, a polegająca na ukazywaniu ojczystych dziejów pozbawionych przesadnej heroizacji, stwarzania niepotrzebnych miraży i gloryfikowania czynów polskiego oręża. W tym swoistym odbrązawianiu ważnego epizodu narodowych dziejów, pisarz (w odróżnieniu od Sienkiewicza) nie odpowiedział trafnie na ideowo-społeczne potrzeby ówczesnych PolakówJerzy Pośpiech: Posłowie w edycji 1983, s. 261.. W jego zamyśle twórczym przeważył cel dydaktyczny, co sprawiło, że Krzyżacy 1410 są „powieścią o zmarnowanych okazjach, surowo oceniającą opieszałość i brak zmysłu politycznego u zwycięzców spod Grunwaldu”, a „Kraszewski daje nam poznać gorzki smak tego zwycięstwa”Zdzisław Hierowski: Posłowie w edycji 1959, s. 403..
Przypisy