Gąsienica (forma żeńska: Gąsienica/Gąsienicowa/Gąsienicówna, liczba mnoga: Gąsienicowie) to popularne na Podhalu (przede wszystkim w Zakopanem) polskie nazwisko noszone w Polsce przez około 1300 osóbSerwis heraldyczny Ośrodka Dokumentacji Wychodźstwa Polskiego w Pułtusku.
Historia Po raz pierwszy nazwisko Gąsienica pojawiło się w metrykach Maruszyny od 1620 r. przez około półtora wieku. Później, jeszcze w XVII wieku, nazwisko rozprzestrzeniło się i spotykane było w Zaskalu (1634), Międzyczerwiennem (1665), Bańskiej, Zakopanem i Skrzypnem (1699). W XVIII wieku było już popularne, przede wszystkim na Skalnym Podhalu. Inne dokumenty wskazują, że już przed 1699 r. Gąsienicowie żyli w Zakopanem – w 1687 mieszkał w nim Samuel Gąsienica.
Nie jest znane pochodzenie nazwiska. Ludowe podanie mówi, że pierwszy jego nosiciel wyróżniał się pręgowatym ubiorem i przypominał gąsienicę. Do Zakopanego prawdopodobnie Gąsienicowie dotarli z Maruszyny – bezpośrednio lub stopniowo przez inne wsie.
Jako pierwsza historię rodu Gąsieniców zgłębiała Jadwiga Feistówna z Zakopanego (przed 1938 r.) pod nadzorem prof. Władysława Semkowicza. Dzieje rodziny stały się inspiracją dla trylogii Józefa Kapeniaka pt. Ród Gąsieniców (1954–1959), na podstawie której powstał serial filmowy o tym samym tytule (reż.