Bizantyńczycy w odpowiedzi zaczęli używać tytułu basileus ton Romaion (cesarz Rzymian), dla podkreślenia wyłącznych – w ich rozumieniu – praw do spuścizny po cesarzach starożytnego Rzymu. W czasach Paleologów stosowano formułę wierny w Chrystusie Bogu cesarz i autokrator Rzymian. Dla cesarza rezerwowano też tytuły „Augusta” oraz „Wielkiego Basileusa” (), dla wyróżnienia go wśród współrządzących cesarstwem członków rodzinyPaleologowie, seria: „Dynastie świata”, Warszawa 2011, s. 9..
Sam termin „bizantyński” pochodzi od „Bizancjum”, nazwy Konstantynopola zanim stał się on stolicą Konstantyna.
Pochodzenie Tetrarchia
thumb|left|Mapa Imperium Rzymskiego ok. roku 395, pokazująca rozmieszczenie diecezji i prefektur pretoriańskich: Galii, Italii, Illyricum i Wschodu (Oriens), z grubsza odpowiadających sferom rządów czterech tetrarchów po reformie Dioklecjana Na przestrzeni trzeciego stulecia pojawiły się trzy oznaki kryzysu, jaki dotknął cesarstwo rzymskie: najazdy ludów barbarzyńskich, wojny domowe oraz upadek gospodarki targanej różnorodnymi problemami. Rzym stopniowo tracił status centrum administracyjnego imperium. Kryzys wieku III ukazał mankamenty heterogenicznego systemu rządów ustalonego przez Oktawiana Augusta w celu ułatwienia zarządzania ogromnym dominium.